ఒకప్పుడు సమాచారం కోసం పత్రికలు చదివేవారు.. రేడియో వినేవారు.. టెలివిజన్ వార్తల కోసం ఎదురుచూసేవారు. ఇప్పుడు పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది. ప్రపంచంలో ఎక్కడ ఏం జరిగినా క్షణాల్లో మన మొబైల్ ఫోన్లో ప్రత్యక్షమవుతోంది. చేతిలోని చిన్న ఫోన్ ప్రపంచాన్ని మన ముందుకు తీసుకొచ్చింది.
సమాచారం అందుబాటులోకి రావడం, కొత్త విషయాలు తెలుసుకోవడం, దూరంగా ఉన్న వారితో సులభంగా మాట్లాడటం వంటి ఎన్నో ప్రయోజనాలను సోషల్ మీడియా అందిస్తోంది. అయితే ప్రతి సాంకేతిక పురోగతికి మరో కోణం కూడా ఉంటుంది. సోషల్ మీడియా మన జీవితాలను సులభతరం చేసినంతగా.. మన ఆలోచనా విధానాన్ని, వ్యక్తిగత సంబంధాలను, సామాజిక ప్రవర్తనను కూడా ప్రభావితం చేస్తోంది.
సమాచారం కోసం ఉపయోగించాల్సిన వేదికలు క్రమంగా సమయాన్ని మింగేసే సాధనాలుగా మారుతున్నాయి. అవసరానికి ఉపయోగించాల్సిన ఫోన్.. ఇప్పుడు చాలామందికి అవసరమేంటో మరిచిపోయేలా చేస్తోంది.
అరచేతిలో ప్రపంచం.. మనసులో ఒంటరితనం
సోషల్ మీడియాలో వేలాది మంది స్నేహితులు ఉండవచ్చు. వందలాది ఫాలోవర్లు ఉండవచ్చు. రోజూ ఎన్నో సందేశాలు రావచ్చు. కానీ నిజ జీవితంలో మనసు విప్పి మాట్లాడేందుకు ఎంతమంది ఉన్నారు? అనే ప్రశ్న వేసుకుంటే సమాధానం అంత సులభంగా ఉండదు.
వర్చువల్ సంబంధాలు పెరుగుతున్న కొద్దీ ప్రత్యక్ష సంబంధాలు తగ్గుతున్నాయి. ఒకే ఇంట్లో ఉన్న కుటుంబ సభ్యులు కూడా ఎదురెదురుగా కూర్చొని మాట్లాడటానికి బదులుగా తమ తమ ఫోన్లలో మునిగిపోయే పరిస్థితి కనిపిస్తోంది.
కుటుంబంలో సంభాషణ తగ్గితే అపార్థాలు పెరుగుతాయి. అపార్థాలు పెరిగితే సంబంధాల్లో దూరం ఏర్పడుతుంది. సాంకేతికత మనుషులను దగ్గర చేయాలి. కానీ అదే సాంకేతికత మన పక్కనే ఉన్న మనిషిని దూరం చేస్తే ఆలోచించాల్సిన సమయం వచ్చింది.
‘లైక్’ల కోసం జీవితం
సోషల్ మీడియాలో మరో ప్రమాదకరమైన ధోరణి కనిపిస్తోంది. మనం ఏం చేస్తున్నామన్నదికంటే.. ఇతరులు దాన్ని ఎలా చూస్తున్నారన్నదే ముఖ్యమవుతోంది.
ఒక ఫోటోకు ఎన్ని లైక్లు వచ్చాయి? ఒక వీడియోకు ఎన్ని వ్యూస్ వచ్చాయి? ఎంతమంది కామెంట్లు చేశారు? అనే ఆలోచన కొందరి రోజువారీ జీవితంలో భాగమైపోతోంది.
ఇతరుల జీవితాల్లో కనిపించే అందమైన దృశ్యాలను చూసి తమ జీవితాన్ని తక్కువగా భావించే పరిస్థితి కూడా ఏర్పడుతోంది. సోషల్ మీడియాలో ఎక్కువగా కనిపించేది జీవితంలోని మంచి భాగమే తప్ప మొత్తం జీవితం కాదు. కానీ దాన్ని గుర్తించకుండా పోల్చుకోవడం వల్ల అసంతృప్తి, నిరాశ, ఆత్మన్యూనత వంటి భావనలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.
ప్రతి చిరునవ్వు వెనుక సంతోషమే ఉంటుందని అనుకోవడం ఎంత పొరపాటో.. ప్రతి మెరిసే ఫోటో వెనుక పరిపూర్ణమైన జీవితం ఉందని భావించడం కూడా అంతే పొరపాటు.
తప్పు సమాచారం.. నిజానికి పెను సవాల్
సోషల్ మీడియా విస్తరణతో మరో పెద్ద సమస్య తప్పు సమాచారం. నిజమా? అబద్ధమా? అని నిర్ధారించుకోకుండానే ఒక సందేశాన్ని ఫార్వర్డ్ చేయడం ఇప్పుడు సాధారణమైపోయింది.
ఒక తప్పు వార్త కొన్ని నిమిషాల్లో వేలాది మందికి చేరుతుంది. కొన్నిసార్లు అది వ్యక్తుల ప్రతిష్ఠకు నష్టం కలిగించవచ్చు. సామాజిక ఉద్రిక్తతలకు కారణం కావచ్చు. ప్రజల్లో భయాందోళనలు సృష్టించవచ్చు.
అందుకే సోషల్ మీడియాలో కనిపించిన ప్రతి సమాచారాన్ని నిజమని నమ్మకూడదు. ముఖ్యంగా సంచలనాత్మక వార్తలు, ఆరోగ్యం, ఉద్యోగాలు, ఆర్థిక వ్యవహారాలు, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని అధికారిక వనరుల్లో ధృవీకరించుకోవడం అత్యవసరం.
ఫార్వర్డ్ చేసే ముందు ఒక్కసారి ఆలోచించడం కూడా ఒక సామాజిక బాధ్యతే.
యువతపై ప్రభావం
సోషల్ మీడియా ప్రభావం యువతపై ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది. చదువు, ఉద్యోగం, కెరీర్పై దృష్టి పెట్టాల్సిన సమయంలో గంటల తరబడి రీల్స్, షార్ట్స్, వీడియోల్లో గడిపే అలవాటు పెరుగుతోంది.
కొద్దిసేపు వినోదం కోసం ఫోన్ తీసుకున్న వ్యక్తి గంట తర్వాత కూడా అదే స్క్రీన్ చూస్తూ ఉండటం ఇప్పుడు కొత్త విషయం కాదు. నిరంతరం మారుతున్న కంటెంట్ మన దృష్టిని ఆకర్షించేలా రూపొందించబడుతోంది. ఫలితంగా ఒక పనిపై ఎక్కువసేపు ఏకాగ్రత పెట్టడం కష్టమవుతోంది.
యువత సాంకేతికతను వదిలేయాల్సిన అవసరం లేదు. దాన్ని సరైన విధంగా ఉపయోగించడం నేర్చుకోవాలి. సోషల్ మీడియాను వినోదంతో పాటు విద్య, నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఉద్యోగ అవకాశాలు, వ్యాపార అభివృద్ధి కోసం ఉపయోగిస్తే అది గొప్ప సాధనంగా మారుతుంది.
పిల్లల విషయంలో మరింత జాగ్రత్త
పిల్లలకు మొబైల్ ఇవ్వడం సులభమైన పరిష్కారంగా మారకూడదు. భోజనం చేయించడానికి ఫోన్.. ఏడుపు ఆపడానికి ఫోన్.. ఖాళీగా ఉన్నప్పుడు ఫోన్.. ఇలా ప్రతి సందర్భంలో మొబైల్పై ఆధారపడే అలవాటు భవిష్యత్తులో సమస్యలకు దారితీయవచ్చు.
పిల్లలకు సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అవసరమే. కానీ దానితో పాటు పుస్తక పఠనం, ఆటలు, సృజనాత్మక కార్యక్రమాలు, కుటుంబంతో సంభాషణ, ప్రకృతితో అనుబంధం కూడా అవసరం.
తల్లిదండ్రులు పిల్లలకు ‘ఫోన్ చూడొద్దు’ అని చెప్పడం మాత్రమే కాకుండా.. తామే ఫోన్ను పక్కన పెట్టి ఉదాహరణగా నిలవాలి.
డిజిటల్ ప్రపంచంలో బాధ్యత అవసరం
సోషల్ మీడియాలో స్వేచ్ఛగా మాట్లాడే హక్కు ఉంది. కానీ ఆ స్వేచ్ఛకు బాధ్యత కూడా ఉంటుంది.
ఎవరి గురించి పడితే వారి గురించి రాయడం, నిర్ధారణ లేని ఆరోపణలు చేయడం, వ్యక్తిగత విషయాలను బహిరంగంగా ప్రచారం చేయడం, అవమానకరమైన వ్యాఖ్యలు చేయడం సరైనది కాదు.
స్క్రీన్ అవతల కూడా ఒక మనిషే ఉన్నాడనే విషయాన్ని ప్రతి ఒక్కరూ గుర్తుంచుకోవాలి. మనం రాసే ఒక్క మాట ఎదుటివారిపై ఎంత ప్రభావం చూపుతుందో ఆలోచించాలి.
అభిప్రాయ భేదం ఉండటం సహజం. కానీ అభిప్రాయ భేదాన్ని వ్యక్తిగత దూషణగా మార్చడం ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతి కాదు.
సాంకేతికతను నిందించడం పరిష్కారం కాదు. సోషల్ మీడియా వల్ల సమస్యలు వస్తున్నాయని చెప్పి మొత్తం సాంకేతికతను నిందించడం సరైన విధానం కాదు.
కత్తి వంటింట్లో ఉంటే ఆహారం తయారవుతుంది. అదే కత్తిని తప్పుగా ఉపయోగిస్తే ప్రమాదం జరుగుతుంది. సాధనం మంచిదా చెడ్డదా అనేది మాత్రమే కాదు.. దాన్ని ఎవరు, ఎలా ఉపయోగిస్తున్నారు అన్నదే అసలు విషయం.
సోషల్ మీడియా కూడా అంతే.
అది ఒక విద్యార్థికి మంచి విద్యా వేదిక కావచ్చు. ఒక నిరుద్యోగికి ఉద్యోగ సమాచారం వేదిక కావచ్చు. ఒక చిన్న వ్యాపారికి మార్కెటింగ్ సాధనం కావచ్చు. ఒక కళాకారుడికి తన ప్రతిభను ప్రపంచానికి చూపించే అవకాశం కావచ్చు.
అదే సమయంలో తప్పు సమాచారం, ద్వేషపూరిత ప్రచారం, సమయ వృథా వంటి వాటికి కూడా వేదిక కావచ్చు. అందుకే సమస్య సోషల్ మీడియాలో లేదు.. మన వినియోగ విధానంలో ఉంది.
‘డిజిటల్ డిటాక్స్’ అవసరం
రోజులో కొంత సమయాన్ని పూర్తిగా మొబైల్కు దూరంగా ఉంచుకోవడం ప్రతి ఒక్కరికీ ఉపయోగకరం. కుటుంబంతో మాట్లాడటం, పుస్తకం చదవడం, నడకకు వెళ్లడం, వ్యాయామం చేయడం, ప్రకృతిని ఆస్వాదించడం వంటి అలవాట్లు పెంచుకోవాలి.
నిద్రకు ముందు గంటసేపు మొబైల్కు దూరంగా ఉండటం వంటి చిన్న మార్పులు కూడా రోజువారీ జీవితంలో మంచి ప్రభావాన్ని చూపగలవు.
ముఖ్యంగా పని సమయంలో అవసరం లేని నోటిఫికేషన్లను తగ్గించడం ఏకాగ్రతను పెంచుతుంది.
మొబైల్ మన చేతిలో ఉండాలి.. మనం మొబైల్ చేతిలో ఉండకూడదు.
మార్పు మన నుంచే మొదలవ్వాలి
సోషల్ మీడియాను పూర్తిగా దూరం చేయడం సాధ్యం కాదు.. అవసరం కూడా లేదు. కానీ దానికి మన జీవితంలో ఎంత స్థానం ఇవ్వాలన్నది మాత్రం మన చేతుల్లోనే ఉంది.
వార్తను చదివితే ధృవీకరించాలి. సందేశాన్ని పంపితే ఆలోచించాలి. వ్యాఖ్య రాస్తే బాధ్యతగా రాయాలి. పిల్లలకు ఫోన్ ఇస్తే పరిమితులు పెట్టాలి. కుటుంబంతో ఉన్నప్పుడు ఫోన్ను పక్కన పెట్టాలి. మన సమయాన్ని మనమే నియంత్రించాలి.
సాంకేతికత మనిషికి సేవ చేయాలి. మనిషి సాంకేతికతకు బానిస కాకూడదు.
అరచేతిలోకి వచ్చిన ప్రపంచం మన జీవితాన్ని అందంగా మార్చాలి.. మన జీవితాన్నే అరచేతిలో బంధించకూడదు. సోషల్ మీడియా ఒక సాధనం మాత్రమే.. అది మన జీవితం కాదు.